Verhaal van longverpleegkundige Daniëlle

"Luister naar het fluisteren van je lichaam, zodat het niet hoeft te schreeuwen." Het is een uitspraak die longverpleegkundige Daniëlle van Vugt regelmatig gebruikt in haar werk bij Revant Centrum voor complex chronische longaandoeningen (CCL). Op Wereld COPD-dag vertelt ze over de impact van COPD, de kracht van gespecialiseerde longrevalidatie en waarom een douche soms net zo leerzaam kan zijn als een training in de oefenzaal.

Collega aan het woord

Daniëlle werkt inmiddels vier jaar als longverpleegkundige bij Revant. Daarvoor werkte ze al jarenlang binnen de geriatrische revalidatiezorg. Vorig jaar rondde ze haar opleiding tot HBO-longverpleegkundige af. “Ik wilde mezelf blijven ontwikkelen. Binnen CCL zie je dagelijks hoeveel invloed een chronische longaandoening heeft op het leven van mensen. Dan wil je ook de beste zorg kunnen bieden.” Het grootste deel van de revalidanten bij CCL heeft COPD. COPD is een verzamelnaam voor twee aandoeningen: chronische bronchitis en longemfyseem.

Bij chronische bronchitis zijn de luchtwegen langdurig ontstoken, waardoor mensen veel slijm produceren en vaak moeten hoesten. Bij longemfyseem raken de longblaasjes beschadigd, waardoor het steeds moeilijker wordt om zuurstof op te nemen. Veel mensen hebben een combinatie van beide aandoeningen. “Het is een chronische ziekte die langzaam achteruitgaat. Iedere longaanval, zoals bijvoorbeeld een fikse griep, kan weer een stukje schade aan de longen veroorzaken. Daardoor wordt de longfunctie steeds minder en krijgen mensen steeds meer beperkingen in hun dagelijks leven.”

“Uiteindelijk draait het om de vraag: hoe kan iemand weer zo zelfstandig mogelijk leven?”

COPD beïnvloedt alles
De gevolgen van COPD merk je volgens Daniëlle vaak juist in de meest gewone dingen. “Veel mensen denken bij COPD alleen aan benauwdheid, maar het beïnvloedt eigenlijk alles. Douchen, aankleden, koken, boodschappen doen, traplopen. Dingen waar gezonde mensen nauwelijks over nadenken, kunnen voor iemand met COPD een enorme inspanning zijn.” Binnen CCL wordt daarom niet alleen naar de longen gekeken. “Wij bieden een totaalpakket. De fysiotherapeut werkt aan conditie en spierkracht. De diëtist kijkt naar voeding. De psycholoog helpt bij angstklachten. Maatschappelijk werk denkt mee over werk, wonen of voorzieningen. Uiteindelijk draait het om de vraag: hoe kan iemand weer zo zelfstandig mogelijk leven?”

De verpleegkundige als rode draad
Binnen het revalidatieprogramma spelen de longverpleegkundigen een belangrijke rol. Zij zijn gedurende de hele revalidatie nauw betrokken bij de revalidanten. Daniëlle: “We voeren medicatiegesprekken, controleren of de inhalatietechniek goed wordt toegepast en maken samen met revalidanten een persoonlijk stappenplan om longaanvallen tijdig te herkennen. Daarbij leren we wat iemand zelf kan doen en wanneer het belangrijk is om contact op te nemen met een arts.”

Ook geven de verpleegkundigen verschillende gezondheidsvoorlichtingen en ondersteunen zij revalidanten bij de dagelijkse zorg als dat nodig is. “We zijn aanwezig bij alle maaltijden en voeren zowel formele gesprekken als de kleine gesprekjes tussendoor. Daardoor zijn we vaak de ogen en oren van de afdeling. Juist in die dagelijkse momenten zien we waar iemand tegenaan loopt en waar nog winst te behalen valt.”

Een douche als leermoment
Een van de meest bijzondere onderdelen van het revalidatieprogramma vindt Daniëlle de doucheobservatie. Tijdens zo’n observatie kijkt een verpleegkundige mee hoe iemand zich wast en aankleedt. “Dat vinden mensen vaak spannend. Ze zeggen: dat weet ik allemaal wel. Maar juist tijdens zo’n observatie zien we waar energie verloren gaat.” Laatst begeleidde ze een revalidant die al veel slimme oplossingen had bedacht. Ze doucht zittend, gebruikt een badjas en droogt zich deels zittend af. “Ze deed eigenlijk al heel veel goed. Maar ik zag ook dat ze haar adem inhield, veel te snel bewoog en nergens pauzes nam. Na afloop zei ze: ‘Ik kijk nu door jouw ogen naar mezelf en ik denk: wat ben ik eigenlijk aan het doen?'” Lachend vervolgt Daniëlle: “Ze zei zelfs dat ze een foto van mij in haar douche ging hangen, zodat ze aan mijn adviezen zou blijven denken. Juist die bewustwording kan veel winst opleveren in het dagelijks leven.”

Niet stilzitten, maar leren bewegen
Een veelvoorkomend misverstand over COPD is volgens Daniëlle dat mensen vooral rust moeten nemen. “Wat we juist vaak zien, is dat mensen bang worden om te bewegen. Ze worden benauwd, raken onzeker en gaan steeds minder doen. Maar daardoor verliezen ze conditie en spierkracht, waardoor het uiteindelijk nog moeilijker wordt.” Tegelijkertijd ziet ze het tegenovergestelde ook gebeuren. “Sommige mensen blijven maar doorgaan. Die hebben hun hele leven hard gewerkt en willen koste wat kost hetzelfde blijven doen. Dan zie je dat ze roofbouw plegen op hun lichaam.” Het zoeken naar de juiste balans vormt een belangrijk onderdeel van de revalidatie.

Samen tien weken optrekken
Revalidanten volgen een programma van tien weken. Sommigen verblijven doordeweeks in de kliniek, anderen volgen een poliklinisch traject. Opvallend is dat de revalidatie grotendeels in groepsverband plaatsvindt. “Acht mensen die elkaar nog nooit hebben ontmoet, zitten ineens tien weken lang met elkaar aan tafel. Dat levert prachtige contacten op, maar soms ook uitdagingen.”

Juist die groepsdynamiek heeft volgens Daniëlle grote waarde. “Mensen herkennen veel bij elkaar. Ze merken dat ze niet de enige zijn die worstelen met benauwdheid, vermoeidheid of onzekerheid. Dat geeft steun.” Tegelijkertijd vraagt het soms begeleiding. “Je ziet soms dat mensen zich met elkaar gaan vergelijken. Dan zegt iemand: ‘Hij kan dat wel, dus waarom ik niet?’ Maar iedere longziekte en iedere situatie is anders. Daar gaan we dan samen het gesprek over aan.” Vaak ontstaan er hechte banden. “Na tien weken hebben mensen heel veel met elkaar meegemaakt. Ze begrijpen elkaar op een manier die anderen soms niet kunnen begrijpen.”

COPD raakt ook partners en familie
Niet alleen de revalidant, maar ook de omgeving wordt bij het programma betrokken. “Partners nemen vaak uit liefde steeds meer taken over. Begrijpelijk, maar soms werkt dat onbedoeld juist belemmerend.” Familieleden worden daarom uitgenodigd voor voorlichtingsbijeenkomsten en gesprekken. “COPD is niet alleen een ziekte van de patiënt. Het raakt het hele gezin.”

Ervaring als patiënt
Tweeënhalf jaar geleden kreeg Daniëlle zelf onverwacht te maken met een ernstige longaandoening. “Daardoor heb ik ook zelf aan de andere kant gestaan. Ik heb op de longafdeling gelegen en zelf ervaren hoe kwetsbaar je je kunt voelen. “Vroeger dacht ik soms: ik heb toch al tien keer uitgelegd hoe het moet? Nu begrijp ik beter dat het niet alleen gaat om weten wat je moet doen. Het gaat ook om het kunnen toepassen op jezelf.” Ze vertelt glimlachend hoe ze na haar operatie zelf de trap moest oefenen. “Ik dacht: dat doe ik wel even. Ik liep zonder na te denken die trap op en halverwege kwam ik compleet vast te zitten. Toen hield de fysiotherapeut mij een spiegel voor. Ondanks alle kennis maakte ik precies dezelfde fouten als mijn eigen revalidanten. Die ervaring heeft mijn blik als verpleegkundige veranderd.”

Weer vertrouwen krijgen
Wat Daniëlle na al die jaren nog altijd het mooiste vindt aan haar werk? Ze hoeft niet lang na te denken. “De verandering die je ziet. Mensen komen hier vaak onzeker binnen. Ze zijn bang om te bewegen, bang om benauwd te worden of weten niet meer hoe ze hun energie moeten verdelen.” Tien weken later vertrekken ze vaak met een heel ander gevoel. “Je hoopt dat de doelen die vooraf zijn gesteld zijn gehaald. Voor de een ligt dat doel op kracht en training, bij de ander vertrouwen in hun lichaam. ” Dat is misschien wel de belangrijkste winst die mensen hier boeken.” En precies daarom is Wereld COPD-dag volgens Daniëlle zo belangrijk. “Want COPD gaat niet alleen over een longziekte. Het gaat over kwaliteit van leven. En daar proberen wij iedere dag samen met onze revalidanten het verschil in te maken.”

Zie jij jezelf werken bij Revant?
Bekijk onze vacatures en ontdek waar jouw talent tot zijn recht komt.